Trong môi trường công nghiệp hiện đại, xe nâng hàng đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình vận chuyển và lưu trữ hàng hoá. Tuy nhiên, việc sử dụng xe nâng không đúng cách có thể dẫn đến những tai nạn nghiêm trọng, gây thiệt hại về tài sản cũng như ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động. Chính vì vậy, kỹ thuật an toàn trong vận hành xe nâng hàng trở thành một yếu tố thiết yếu mà mọi nhà quản lý và nhân viên cần chú trọng. Bài viết này sẽ đề cập đến các nguyên tắc an toàn cơ bản, các kỹ thuật vận hành đúng cách, cũng như những biện pháp phòng ngừa cần thiết để đảm bảo an toàn cho tất cả mọi người trong quá trình làm việc với xe nâng hàng.
Công dụng, phân loại xe nâng hàng
– Xe nâng hàng tự hành là một trường hợp riêng của máy trục – vận chuyển, nó được dùng để nâng hạ, xếp dỡ và vận chuyển hàng với cự ly không lớn. Các loại hàng xếp dỡ chính là các loại hàng kiện, hàng bao gói, hàng thùng. Ngoài ra nó có thể xếp dỡ, vận chuyển gỗ cây, sắt thép, vật liệu xây dựng,…
– Có 2 loại xe nâng (theo nguồn động lực): xe chạy bằng động cơ đốt trong và xe chạy bằng điện
- Xe nâng chạy bằng động cơ đốt trong có ba loại chính: động cơ dầu, động cơ xăng và động cơ lai xăng – gas
Xe nâng động cơ dầu:
- Ưu điểm: làm việc bền bỉ, chịu tải tốt. Có thể làm việc thời gian lâu, 3 ca/ngày liên tục mà không làm giảm hiệu suât công việc
- Nhược điểm: rung, ồn, khí thải nhiều
Xe nâng động cơ xăng:
- Ưu điểm: Cơ động hơn, khí xả sạch hơn so với động cơ dầu
- Nhược điểm: khả năng chịu quá tải kém hơn động cơ dầu
Xe nâng động cơ xăng – gas:
- Có ưu điểm như xe nâng động cơ xăng, khí xả sạch hơn so với động cơ xăng
- Nhược điểm: tương tự như xe nâng động cơ xăng
2. Xe nâng điện
- Xe nâng điện 4 bánh
- Xe nâng điện 3 bánh
- Xe nâng điện đứng lái
Ưu điểm:
- Tiết kiệm được chi phí nhiên liệu
- Hầu như không có tiếng ồn và khí thải
- Dễ bảo dưỡng
- Tính cơ động rất tốt
Nhược điểm:
- Thời gian làm việc ngắn
- Tuổi thọ của bình điện giảm đáng kể khi làm việc ở tải nặng
Lý thuyết về sự ổn định của xe nâng
Theo kết cấu phía sau có đối trọng nên:
- Khi không có hàng, trục bánh sau là tâm quay lật dọc của xe
- Khi có hàng, trục bánh trước là tâm quay lật dọc của xe
Trọng tâm của xe nâng: trọng tâm thay đổi theo chiều cao hàng. Khi hàng càng nâng cao thì trọng tâm càng cao so với mặt đất làm cho độ ổn định càng kém tức là dễ bị lật hơn trọng tâm thấp so với mặt đất
Diện tích bền vững của xe: Khi trọng tâm của xe rơi ra ngoài diện tích bền vững thì xe sẽ bị lật:
– Xe bị lật dọc khi trọng tâm rơi ra ngoài tam giác theo chiều dọc
– Xe bị lật ngang khi trọng tâm rơi ra ngoài tam giác theo chiều ngang
Tải trọng định mức: Là khả năng nâng và di chuyển trọng lượng hàng hoá tối đa mà xe làm việc ở chế độ an toàn do nhà chế tạo quy định.
Quy trình xếp dỡ hàng
Kiểm tra xe trước khi đi vào hoạt động
– Kiểm tra tất cả các tay lái, tay điều khiển, phanh, hệ thống thủy lực, bình điện, đèn còi, nhớt và nước làm mát máy…
– Kiểm tra phần kết cấu kim loại: khung nâng, bàn nâng, càng nâng…
– Kiểm tra xích treo bàn nâng và đầu cố định của chúng.
– Kiểm tra xiết chặt các đai ốc, bánh xe.
– Cho xe chạy không tải để kiểm tra hỏng hóc.
– Kiểm tra xem xét đường di chuyển của xe và mặt bằng sản xuất, nếu có nước hoặc nhớt phải dùng cát chống trơn. Địa bàn phải đủ kích thước để cho xe hoạt động.
– Điều chỉnh khoảng cách hai càng nâng cho phù hợp với kích thước của hàng.
Quy trình dỡ hàng
– Bước 1: Cho xe tiến gần kiện hàng, đầu lưỡi nâng cách kiện hàng khoảng 20 – 30 cm.
– Bước 2: Nghiêng khung chính thẳng đứng để lưỡi nâng nằm ngang. Điều khiển càng nâng sao cho ngay các lổ của palet
– Bước 3: Di chuyển xe, đưa càng nâng đưa càng nâng vào khe palet theo vị trí có thể đỡ được hàng.
– Bước 4: Nâng hàng lên theo độ cao an toàn, khoảng 10 – 15 cm
– Bước 5: Nghiêng hàng về phía xe để ổn định hàng hóa.
– Bước 6: Lùi khỏi vị trí đặt hàng, chú ý quan sát cả phía trước và phía sau xe.
– Bước 7: Hạ hàng xuống thấp, cách mặt đất khoảng 20 – 30 cm, khung nâng vẫn giữ vị trí nghiêng về phía xe để ổn định hàng hóa.
– Bước 8: Di chuyển xe nâng đến vị trí đặt hàng để xếp hàng. Chú ý quan sát phía trước và sau để đảm bảo an toàn, trong điều kiện hàng hóa che khuất tầm nhìn có thể tiến hành di chuyển bằng cách lùi xe.
Chú ý:
– Khi phải nâng những kiện hàng có chiều cao lớn hơn tấm dựa của mặt nạ phải chằng buộc kiện hàng thật chắc chắn, tránh bị đổ.
– Khi bốc hàng phải đặt kiện hàng sao cho trọng tâm của kiện hàng nằm trong khoảng giữa hai càng.
– Tránh cho xe tiến tới gần hàng với vận tốc cao.
>>> Xem thêm: Chứng chỉ vận hành xe nâng
Vận chuyển hàng
- Khi có hàng: Lên dốc cho xe đi tiến, xuống dốc cho xe đi lùi.
Nếu kiện hàng che khuất tầm nhìn của lái xe thì phải cho xe chạy lùi.
- Khi không có hàng: Lên dốc cho xe đi lùi, xuống dốc cho xe đi tiến.
- Khi xe chạy trên đường dốc:
– Không được cho tắt máy.
– Không được thay đổi số.
– Không được cho xe cua quẹo đột ngột.
- Nếu xe bị chết máy giữa dốc:
– Kéo phanh tay và hạ càng và hàng xuống sát mặt đất.
– Đạp hết li hợp và đưa cần số về vị trí trung gian
– Khởi động máy, cài số 1.
– Nâng càng cách mặt đường 15-20 cm.
– Tăng ga và nhả từ từ ly hợp khi xe mới từ từ chuyển bánh đồng thời thả cần phanh tay.
Quy trình xếp hàng
Những tai nạn thường gặp
Xe bị lật đổ
Tình huống 1: Đánh lái đột ngột khi hàng đang trên cao
Những điều lưu ý để tránh tai nạn tương tự
-Không vận hành xe khi hàng tải không vững và cao
hơn nhiều so với mặt đất
-Không rẽ hay thắng đột ngột khi vận hành xe.
Tình huống 2: Đổi hướng khi xe đang lên, xuống dốc
Những điều lưu ý để tránh tai nạn tương tự
Luôn lái thẳng khi đến đoạn dốc, dù là đi lên hay xuống. Không lái theo đường chéo.
Phải quay về khu vực bằng phẳng để chuyển hướng. Khi tầm nhìn phía trước bị khuất, hay lúc xe xuống dốc, hãy hạ hàng xuống mức thấp nhất có thể, và lái lùi.
Tình huống 3: Di chuyển xe khi hàng đang trên cao
Những điều lưu ý để tránh tai nạn tương tự
Không bao giờ di chuyển xe khi hàng tải đang ở độ cao không cần thiết. Dù chỉ cần lái xe đi một đoạn ngắn, thì cũng phải hạ thấp càng nâng trước.
Khi lái, phải kiểm tra cẩn thận hướng xe di chuyển để bảo đảm an toàn.
Lưu ý khi xe bị lật
Vì khối lượng xe nâng rất lớn nên khi mất cân bằng sẽ lật rất nhanh. Do đó để giảm thiểu thương vong khi sự cố đáng tiếc xảy ra, người vận hành xe nâng phải lưu ý:
- Không được nhảy ra khỏi xe
- Giữ chặt lấy tay lái và trụ vững trên xe
Rơi đổ hàng
Những điều lưu ý để tránh tai nạn tương tự
– Chọn lắp đặt phụ kiện hỗ trợ xe nâng thích hợp nhất với hàng hóa cần vận chuyển, đồng thời phải buộc chắc chắn để hàng không rơi.
– Hàng hoá dạng rời phải có biện pháp cố định chắc chắn thành khối trước khi bốc xếp tránh đổ ngã gây tai nạn.
– Không nâng càng cao quá mức cần thiết khi tải.
– Xác định trước đường đi an toàn cho xe và chắc chắn xe nâng không tải có thể qua được bình thường. Nếu phải lái xe qua khu vực có lỗ hổng, phải cẩn thận xem xét độ an toàn trước.
– Nhân viên báo hiệu phải đứng ở vị trí mà tài xế xe nâng có thể dễ dàng thấy được chỉ dẫn, và phải giữ khoảng cách an toàn với xe.
Tai nạn khi xe nâng di chuyển trong xưởng chật hẹp, đông người làm việc, tầm nhìn bị hạn chế làm va quẹt, cán, đụng người và hàng hóa
Những điều lưu ý để tránh tai nạn tương tự
– Phải có lối riêng dành cho người đi bộ và nhắc nhở nhân viên chỉ đi trong phần đường này.
– Nếu nhân viên nào buộc phải đi trong khu vực hoạt động của xe nâng, người ấy phải cảnh báo tài xế, và cả hai bên cùng xác nhận an toàn chung.
– Tài xế xe nâng phải kiểm tra an toàn trước các hướng xe chạy.
– Phải đặt biển báo hiệu cảnh báo khu vực hoạt động của xe nâng
Tai nạn khi chở người trên cabin, bàn nâng
Những điều lưu ý để tránh tai nạn tương tự
– Sử dụng máy móc và thiết bị phù hợp, như bệ và giàn đứng làm việc trên cao.
Không đứng làm việc trên các kiện hàng hay pallet. Nếu phải làm việc trên pallet, phải đảm bảo vị trí xe nâng không có nguy cơ té ngã, hãy lắp tay vịn hay khung với chiều cao thích hợp bao quanh pallet, dùng tất cả các biện pháp cần thiết, như cố định pallet vào càng nâng, và chắc chắn rằng nhân viên có sử dụng đai bảo hộ
– Không vận hành xe nâng khi có 2 người ngồi lái.
– Khi huấn luyện thực hành lái xe nâng, người huấn luyện phải dùng xe có cơ cấu thích hợp để ngồi an toàn cạnh người tập lái
>>> Xem thêm: An toàn vận hành xe nâng
Leo trèo, bảo dưỡng sửa chữa không đúng cách
Những điều lưu ý để tránh tai nạn tương tự
– Không leo lên bất kỳ vị trí nào của xe nâng trừ khoang lái.
– Chuẩn bị sẵn thang và giàn giáo trong kho và đặt chúng ở vị trí chuyên biệt. Cho tất cả nhân viên trong kho biết các công cụ này luôn sẵn dùng.
– Không cố xử lý khi hàng không chắc, dễ lung lay. Nếu có nguy cơ ngã đổ, thì chỉ xử lý khi hàng đã được buộc chặt, để bảo đảm hàng không rơi hay xáo trộn
Trên đây là bài chia sẻ về kỹ thuật an toàn trong vận hành xe nâng hàng theo giáo trình “KỸ THUẬT AN TOÀN TRONG VẬN HÀNH THIẾT BỊ NÂNG” của Trường Cao Đẳng Cơ Giới.
Quý học viên có nhu cầu học vận hành xe nâng, an toàn vận hành xe nâng có thể liên hệ với chúng tôi để được tư vấn cụ thể.
Mọi thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ:
ĐT, Zalo: 0986 679 105 (Ms Thơm)
Email: thom.viendaotao@gmail.com
Website: daotaocapchungchi.vn
Tiktok: tiktok.com/@daotaocapchungchinama
Fanpage: Chứng chỉ lái xe nâng – Học lái xe nâng
